Puting Eroplano

Ipinanganak si Carlos Villanueva noong isang malamig na gabi nang Disyembre sa mag-asawang Ramon at Cecilia. Hugis mani ang kanyang mga mata at kayumanggi ang ningning ng mga ito. Mapula-pula ang kanyang kayumangging balat at kasing bilog ng bola ang mukha ng bata. Tuwang-tuwa silang dalawa sa anak nilang lalake. Kurot sila ng kurot sa mga matambok na pisngi at maliit na ilong. Rinig sa buong ospital ang hagikgikan ng pamilya.  Lahat gagawin ng mag-asawa para lumaki ng mabuti at masaya ang kanilang anak.

Ang tatay ni Carlos ay isang piloto ng eroplano kaya lagi niyang kinakarga at ipinapalipad si Carlos sa kanyang mga braso. Ang beybing Cralos ay tuwang-tuwa tuwing lumilipad siya sa langit at kinikiliti ng hanging ang kanyang mga pisngi.

Sa paglaki ni Carlo paboritong-paborito niya ang pagpapalipad ng puting eroplano. Kasama niya ang kanyang ama sa parke tuwing hapon upang paliparin ang puting eroplano sa sumasayaw na hangin.

Tuwing umuuwi si Ramon galing sa iba’t ibang bansa lagi siyang nag-uuwi ng pasalubong para kay Carlos. Noong nanggaling siya sa Amerika binigyan niya si Carlos ng laruang eroplano na kulay pula. Sa imahinasyon ni Carlos ang munting eroplanong ito ay lumilipad sa himpapawid patungong buwan at paikot ng buong mundo. Hinahaplos ng bughaw ng dagat ang kanyang mukha at napupuno ng kanta ng hangin ang kanyang mga tenga tuwing sinasakyan niya ang kanyang pulang eroplano. Noong nanggaling ang kanyang ama sa Indya binigyan siya ng itim na eroplano. Pumasok sa isipan ni Carlos ang sari-saring sayaw at kulay ng buong Indya na nakita at naramdaman ng kanyang tatay. Ang kinang ng Taj Mahal sa sikat ng araw at ang anino nito sa liwanag ng buwan. Ang lawak at lalim ng Ganges sa likod ng kanyang mga mata.

Noong umuwi si Ramon galing Tsina tuwang-tuwa si Carlos. Inaantay niya ang bagong eroplanong makukuha niya bukod doon sa itim at pula na nabigay sa kanya ng kanyang ama. Nagkunwari si Ramon na wala siyang dala ngunit hindi nakalusot sa mga matalas na mata ni Carlos. Bumigay na ang ama at inilabas ang dilaw na eroplanong nakabalot sa plastik. Talon ng talon si Carlos sa bago niyang laruang eroplano. Ikinuwento ni Ramon ang kanyang mga nakita noong bumisita siya sa Tsina. Naghanda ng merienda si Cecilia para sa mag-ama. Dalawang baso ng malamig na juice at kakanin na gawa ng lola ni Carlos na si Imelda.

Ipinapalipad ni Carlos ang kanyang bagong eroplano habang nagsasalaysay ang kanyang ama tungkol sa mga nakita niya sa Tsina. Sa pagkuwento ng kanyang ama naramdaman ni Carlos ang ihip ng hangin sa pagtwaid sa Great Wall. Bawat tulo ng pawis at hinga ng dibdib tumatak sa katawan ni Carlos. Ang singaw ng masasarap na ulam at dighay ng kanyang ama sa pag-ubos rito ay kumikiliti sa isipan ni Carlos. Ang puting laruang eroplano ang pinakapaborito ni Carlos sa lahat ng nabigay ng kanyang ama. Paborito niya ito dahil ito ang laruang nakuha niya noong nakalibot sila sa Pilipinas noong nagbakasyon ang kanyang ama. Masayang-masaya si Carlos dahil magkasama na silang buong pamilya sa pagbiyahe hindi nakahiwalay sa kaniyang ama.

Nalunod ang kanyang mga mata sa sari-saring dalampasigan sa Palawan at Cebu. Ang asul na kulay ng mga dagat nito ay sumasayaw sa kanyang mga mata. Lumulusot sa kanyang mga maliit na kamay ang purong-puro na puting buhangin habang naglalaro siya kasama ang kanyang ina. Patuloy ang kasiyahan sa pamilya Villanueva habang buo ang pamilya. Bumubuo sila ng mga bagong ala-ala sa mga nabisita nilang lugar sa Pilipinas at sa mga napupuntahan ni Ramon bilang isang piloto. Ang mga laruang eroplano ay mga sagisag ng kanilang mga matatamis na ala-ala.

Pagkalipas ng ilang buwan noong siyam na taong gulang na si Carlos dinalaw sila ng trahedya. Naaksidente si Ramon habang papaalis pa lang ang eroplano patungong Britanya. Pumutok ang isang makina ng pakpak at sumadsad ang eroplano sa daan. Maraming mga taong nasakatan at namatay.

Hindi makapaniwala ang mag-ina sa narinig na aksidente. Nilamon ng iyak ni Cecilia ang gabi ngunit si Carlos hindi tumulo ang luha kahit isang patak. Lumipas ang mga araw at unti-uting lumalabo ang pangin ni Carlos. Ang mga iba’t ibang larawan ng mga lugar na nakita niya at ikinuwento ng kanyang ama ay inaagnas at dinadala ng hangin ng limot. Sa pagalala dinala ni Cecilia si Carlos sa isang doktor sinabi ng doktor hindi niya alam kung ano ang nangyayari kay Carlos at bakit lumalabo ang mata nito. Nagbigay siya ng mga gamot na akala niyang magpapagaling sa sakit ng bata. Kumaripas ang mga buwan patungo sa pagtapos ng taon at lumalala ang pagkalabo ng mata ni Carlos. Nakatitig na lang ang batang si Carlos sa mga laruan niyang eroplano wala nang mga kulay ito sa kanyang paningin. Dahan-dahan niyang pinapadaan ang kanyang mga kamay sa mga ito ngunit walang bumabalik na ala-ala sa kanyang isipan. Nagmistulang panaginip lamang ang kanyang mga makukulay na ala-ala. Bumalik ang mag-ina sa doktor upang makahanap ng sagot sa kanilang mga tanong. Tiningnan ng doktor ang mga mata ni Carlos. Ang buntung hininga ng doktor ay sumadsad sa katotohanang matagal ng kutob ni Cecilia. “Mabubulag na ang anak ninyo.”

Hinanda ni Cecilia ang anak sa magiging buhay nito mula ngayon. Ngunit sa loob-looban niya hindi niya tanggap na mabubulag ang kanyang anak at wala na ang kanyang asawa. Kitang-kita ang hinagpis sa mukha ni Cecilia. Ang kanyang kirot sa pisngi. Ang maga ng kanyang mga mata sa kakaiyak. Ngunit hindi ito nakita ni Carlos ang boses at mga salita lamang ang kanyang narinig. Itinago ni Cecilia ang kanyang ramdam na sakit sa likod ng mahinahon na boses.

Noong unang mga araw hirap na hirap si Cecilia kay Carlos dahil sa pagkabulag nito. Laging na-uuntog at nagkakalat ang batang si Carlos. Walang ibang ginagawa iyong bata kundi kumain at matulog nalimutan na niya na mayroon siyang mga sariling kamay at paa na gumagalaw at kumikilos. Umasa siya ng lubusan sa kanyang ina na saluhin ang kanyang bawat pagkakamali at pagkilos. Biolang isang ina hindi tumanggi si Cecilia binigay niya ang lahat sa kanyang ina. Itinago niya ang kanyang dalumhati sa pagkawalay ng asawa at ang sakit na nakikita sa anak na bulag sa kanyang malumanay na boses.

Lumipas ang mga buwan, nasa itaas ng hagdan si Cecilia hinahanap ang batang si Carlos. Ang batang bulag ay dahan-dahan hinahanap ang hagdan pababa mula sa kanyang kwarto. Ang kanyang mga alanganing yapak ay takda ng pagkasanay sa pagtulong ng ina. Kinakapa ng bawat daliri ang daan at mga pader ang pangalan ng ina ang tanging maririnig sa kanyang bibig. Sa pagkarinig ni Cecilia ng boses ng anak nabuo ang kanyang mga sasabihin sa kanyang isipan ngunit ayaw lumabas ng mga ito sa kanyang bibig. Umapaw ang mga salita at pangungsap sa dulo ng kanyang dila ngunit nagmatigas ng ulo ang mga ito at nanatili na lamang sa kanilang puwesto. Nagulat si Cecilia nang malaman niyang hindi na siya makapagsalita hinanap niya agad si Carlos umiikot sa kanyang bibig ang pangalan ng bata ngunit hindi siya marinig nito. Sa mga sumunod na sandali pahina ng pahina ang boses ng bata sa kanyang mga tenga. Hinanap ng hinanap ni Cecilia ang kanyang anak sa bawat sulok ng ikalawang palapag ngunit nadaanan niya lang ito noong papunta ang bata sa hagdan. Hindi niya nakita agad ang bata dahil sa kanyang pagmamadali at pagkalito. Ang huling pumasok sa tenga ni Cecilia noong nakita na niya ang kanyang anak na nasa dulo ng hagdan ay ‘i-n-a.’ Kumaripas ang mga usok at naiwan sa kanyang paanan ang kanyang pagkalito noong nakita niyang humakabang ang anak at muntik ng mahulog sa hagdan. Hinagip niya ang anak sa isang tabi at ynakap ng matindi. May mga salitang umiikot sa bibig ng bata ngunit hindi ito marinig ni Cecilia. Hindi na siya makarinig. Ayaw lumabas ng iyak sa kayang mga labi urong-sulong ang kabig ng kanyang dibdib. Tinanong ni Carlos sa kanyang ina bakit ka umiiyak? Ngunit hindi niya ito narinig. Ang boses ni Carlos ay tumalbog sa bawat pader ng ikalawang palapag hanggang sa inagnas nang hangin.

Sa unang mga araw ng kakaibang pangyayaring ito hinarap ni Cecilia ang sitwasyon puno ng hinagpis at galit sa sinapit nila. Bakit ba naman dadagdagan ng Diyos ang kanilang paghihirap bukod sa nabawian ng asawa at ama binawian pa ng mata, bibig, at tenga. Nabigo si Cecilia noong bumisita sila sa doktor. Hindi maintindihan ng siyensya kung paano nangyari ang ganito. Ilang beses tiningnan ng doktor ang kanyang tenga at vocal chords ngunit wala siyang makitang problema rito. Kinamot niya ang kanyang ulo at nagbuntong hininga gannon ba magbiro ang tadhana na magbigay ng inang pipi at bingi at anak na bulag. Hindi pa alam ni Carlos na bingi at pipi ang kanyang ina itinago ito ni Cecilia sa kanya. Dahil takot siyang mas lalong malumpo ang kanyang anak at kunin ito sa kanya ng mga otoridad pagbinansagan siyang wala sa kundisyon para mag-alaga ng batang bulag. Ngunit ang tinatagong takot ni Cecilia sa kanyang puso ay ang takot na hindi na siya kailanganin ng kanyang anak. Wala na siya sa kanyang tabi pag-iyak nito at tuwing pagsugat ng kanyang tuhod ito ang takot na pumipigil at kumakapit sa kanyang buong katawan. Sinabi ng doktor ang katotohanan kay Carlos. Nagulat ang ina noong lumapit sa kanya ang anak bukas ang mga bisig at binigyan siya ng mahigpit na yakap. Hindi siya umiyak o nagulat sa sinabi sa kanya ng doktor. Basta alam niyang hindi niya iiwan ang kanyang ina.

Sa mga unang araw si Carlos ang bibig at tenga ni Cecilia at si Cecilia naman ang mga mata ni Carlos. Sa umpisa madalas nagkakalituhan ang mag-ina sa mga ginagawa nila. May mga ulong nag-uumpugan kung nalito sa utos at sa magugulong kamay na atat makatulong. Nagkakamaling kulay ng suot ng damit ang gustong asul na kulay ay nagiging itim. Ang hinihinging paminta para sa sinigang ay nagiging asin. Nagkakainisan ang mag-ina sa isa’t isa dahil hindi sila nagkakaintindihan. Ang mga batok sa ulo at mahihinang sampal sa mukha ni Carlos ay takda ng pagkainis ni Cecilia sa mga pagkakamali. Ang bawi naman ni Carlos ay ang pagsisigaw sa inay tuwing nagkakamali ito. Ngunit sa pagkakagulong ito hindi pa rin sila magkaintindihan. Hindi maintindihan ng bawat isa kung bakit sinampal at kung bakit nagwawala. Umaalingawngaw ang boses ng bata tuwing kinakausap nito ang binging ina. Natutong magbasa ng bibig si Cecilia at mas nakikinig siya ngayon kumpara sa panahong nakakarinig at nakakapagsalita pa siya.

Nagdesisyon ang dalawa na dapat matuto silang mabuhay ng mag-isa kahit may kapansanan sila. Kailangan ng matapos ang pagkakalito at pagdepende masyado sa isa’t isa. Inaalalayan ni Cecilia ang anak tuwing sinusubukan nitong maglakad mag-isa. Ang kanyang mga kamay na humahaplos sa mga tagumpay ng bata at ang mga kamay rin ito ang nagdidisiplina kung suwail. Sa bawat untog at bawat dapa ipinipigil ni Cecilia ang sarili sa paglusong at tulungan ang anak sa pagtayo. Nakita niya ang pagtayo ulit nito at ang pagkapa sa bawat sulok ng kwarto. Ginamit ng bata ang mga kamay upang makakita at bigyan ng mukha ang bawat paligid. Dumapo ang isang ngiti sa kanyang labi napawi ang dalamhati.

Tinuruan ni Cecilia ang sarili gumamit ng sign language para mapalitan ang kanyang nawalang boses at pandinig. Pinalitan niya ang kanyang pamamaraan ng pagtulong kay Carlos dahil kakaiba ang sitwasyon nilang dalawa sa pangkaraniwang tao. Tinatrato niya itong batang may mata at iniisip niya na mayroon pa siyang boses at pandinig. Ngayon hindi na siya sigurado sa kanyang sarili.

Ngayon panibagong simula ang kanyang nadatnan ngunit naroon ang anino ng mga lumipas. Ang patay niyang asawa at ang kanilang mga kapinsanan. Nangangamba ang kanyang bawat hakbang, puno ng alangan ang nakikita, naglalaban ang takot at saya sa kanyang damdamin tuwing nakakatayong mag-isa si Carlos. Dahan-dahan siyang lumapit sa bata pinagmasdan ang bawat pagbangon at pagbagsak. Gusto niyang iladlad ang kamay para rito ngunit marunong na ang bata maglakad mag-isa. Nandoon na siya nanonood umaapaw ang mga salitang gusto niyang sabihin sa paligid. Gumuhit ang isang ngiti sa kanyang mga mata. Naramdaman ni Crlos ang mga gustong sabihin ng kanyang ina. Tumingin siya sa direksyon ng kanyang ina at ngumiti. ‘Nay nandiyan pala kayo, tara kain na po tayo.’

Sa mga lumipas na taon natutong magbasa si Carlos gamit ang braille marunong na siyang bihisan ang kanyang sarili at nagluluto na rin siya tuwing hapunan at tanghalian. Sanay na ang mag-ina sa kanilang sitwasyon at masayang namumuhay kasama ang isa’t isa.

Isang araw lumapit si Carlos sa kanyang inay at sinabi ‘nay gusto ko malibot ang mundo tulad ni itay. Gusto ko ulit maramdaman ang iba’t ibang lugar nang mundo tulad ng dati. Noong sumasayaw ang sari-saring kulay ng mundo nang magkuwento si itay tungkol sa Tsina. Sa mga munting panaginip na iyon nakakakita ako muli. Ang mga kulay ay bumabalik sa aking mga mata.’ Maiging pinagmasdan ni Cecilia ang bawat galaw ng labi ni Carlos upang maintindihan ang kanyang gustong sabihin. Dahan-dahang nilulon ni Cecilia ang bawat letra ng mga nagmamartsang pangungusap na lumalabas sa bibig ni Carlos. Hindi nakapagtanggi si Cecilia sa hiling ng anak. Hinagkan niya ng binata at hinalikan ang pisngi. Ito ang araw na kinakatakutan niya ngunit alam niyang dapat mangyari. Nagpaalam na ang anak sa sumunod na araw dala-dala ang kanyang tungkod at bagahe. Winagayway niya ang kanyang kamay sa direksyon ng ina at lumabas ng pinto. Kumalat ang tunog ng pagsara sa buong bahay ngunit hindi ito narinig ni Cecilia. Ipinigil niya ang mga luhang lumalabs sa kanyang mga mata at tumingin sa nakasarang pinto. Ang liwanag ng araw at asul ng mga ulap ay kumapit sa balat ni Carlos noong tumingin siya sa langit.

Naka-abot sa iba’t ibang sulok ng mundo si Carlos. Narinig niya ang mga kantahan at sayawan ng Indya. Tumatak sa kanyang dila ang mga maanghang nitong mga pagkain. Iginuhit ng araw at nang mga kwento ng kanyang ama ang bawat dingding, pader at pintura ng Taj Mahal sa kanyang mga bulag na mata. Ang mga anino ng gusali ay umukit sa kanyang mga kamay noong idinaan niya ang mga ito sa mga pader ng gusali. Nakinig siya ng maigi sa kasaysayan ng Indya ang nakaraan nito bago sinakop ng Britanya. Ang mayamang kultura at masaganang lupain ay nagdulot ng ngiti sa kanyang mga labi ngunit naramdaman niya sa kanyang puso ang isang pagkukulang na hindi mapupuno ng bansang ito.

Nagtungo siya sa Tsina upang ipagpatuloy ang kanyang lakbayin. Nakarating siya sa malamig na simoy ng hangin ng Tsina. Hinanap niya ang mga lugar na nabisita ng kanyang ama. Kinakarga ng ihip ng hangin ang kanyang mga panaginip sa tuktok ng Great Wall sa Tsina. Kinikioiti ng bawat sipol ang kanyang mga kamay. Ang mga dilaw na mukha ay unti-unting sumasalubong sa kanyang ala-ala. Nagkaroon ng kulay ang mga kwento ng kanyang itay noong naranasan na niya mismo ang Tsina. Ang mayaman nitong kasaysayan ay damang-dama sa bawat mamamayan. Kitang-kita ang katangi-tangi nitong kultura sa mga palabas ng martial arts at bawat pintura ng kalikasan. Ngunit wala ang puso niya sa bansang ito hindi napawi ang pagkukulang na naramdaman niya. Ang mga ala-ala ng kanyang ama ay walang kulay sa kanyang mga mata.

Nagtungo siya sa Amerika para ipagpatuloy ang kanyang paghahanap. Nagulat siya sa kanyang mga naranasan. Mayaman ang bansang ito sagana ang ekonomiya. Iba’t ibang lahi ang kanyang nakilala. Mayroong mga Intsik, Aprikano, Koreano, Pilipino, at iba pa. Nabisita niya ang mga malalaking gusali at magarbong shopping malls. Nakakilala siya ng mga magandang mga babae at nakilala ang ibang mga sikat na artista. Punong-puno ng saya ang mga nabuong ala-ala sa pagbisit sa Amerika tulad ng kanyang ama. Ngunit naroon pa rin ang uhaw sa knayang damdamin. Hindi niya maintindihan kung ano ang hinahanap ng kanyang kalooban. Nakamit na niya ang materyal na kasiyahan marami siyang kaibigan, magaganda ang kanyang mga damit, nakatira siya sa Amerika! Pangarap ng lahat ng mga Pilipino! Pero hindi napawi ang kanyang kalooban. Naalala niya ang kanyang kabataan noong buhay pa ang kanyang ama. Ang kasiyahan ng pamilya tuwing pag-uwi ni Ramon mula sa kanyang mga biyahe ay nanigas sa isipan niya. Bumalik sa kanyang ala-ala ang mga laruang eroplano. Ang pula, itim, dilaw at ang puti. Naghalo ang mga kulay sa kanyang bulag na mga mata. Sinubukan niyang hawakan ang mga ito ngunit nagising siya bago niya ito nahawakan. Kumislap sa kanyang isipan ang kanyang ina. Ang mga kamay na gumagabay sa kanya noong nabulag siya. Ang mga paghihirap na dinaanan nilang mag-ina. Sa mga natandaang ala-ala ninais niyang bumalik sa Pilipinas.

Dala-dala niya ang mga retrato ng mga bansang nabisita niya sa kanyang isipan. Ang mga amoy nito sa kanyang ilong ang pakiramdam sa kanyang mga kamay. Sa pagtapak sa kalye ng kanilang tirahan nakita ng kanyang mga mata ang kanyang kabataan. Ang maduming kalye tuwing naglalaro sila ng kanyang ama ng kanyang mga laruang eroplano. Ang pulang eroplanong lumilipad sa bughaw na langit. Ang dilaw na eroplano na kumikinang sa sinag ng araw. Ang itim na eroplanong sumasayaw sa kanyang mga kamay. At ang puting eroplano na bigay ng ama. Lumilipad ang puting eroplano sa maaliwalas na hangin ng Palawan kumikinang ang balat nito sa purong puting buhangin. Kumatok si Carlos sa pinto ng bahay. Bumukas ang pinto. Nakatayo si Cecilia sa gitna ng bahay.  Lumapit si Carlos at hinagkan ang ina. Nakita niya ang kayumangging mata, naramdaman ang malambot na balat. Humaplos ang itim na buhok sa kanyang mga pisngi. Walang mga salitang lumabas sa kanilang mga bibig hindi na kailangan. Naglabas siya ng pasalubong para sa kanyang ina. Kinuha niya ang kanyang bag at nilabas ang isang laruang erooplano na kulay asul. Itinabi niya ang bagong laruan sa itim, pula, dilaw, at puting mga eroplano. Tumingin siya sa labas ng bintana bumalik sa kanyang mga bulag na mata ang ala-ala ng mga nagtatagong bituin sa likod ng mga ulap at ang sinag ng maliwanag na araw. Nakauwi na siya.